althingi_logoÁ Alþingi hefur nú verið lögð fram „Tillaga þingsályktunar um rannsóknir á umfangi og nýtingarmöguleikum sjávarorku á Íslandi“ (þskj. 1168-657. mál)  Flutningsmenn eru 22, úr öllum flokkum á Alþingi, en fyrsti flutningsmaður er Skúli Helgason.  Samkvæmt tillögunni ályktar Alþingi að fela iðnaðarráðherra að hefja vinnu við mat á umfangi og nýtingarmöguleikum sjávarorku við strendur Íslands.  Jafnframt er ráðherra falið að byggja upp gagnagrunn um nýtingu sjávarorku; stuðla að framgangi tækniþróunar á þessu sviði og athuga með alþjóðlegt samstarf.

Tillagan markar tímamót í sögu orkumála á Íslandi, á fleiri en einn hátt.  Í fyrsta lagi er hér í fyrsta skipti mótuð stjórnvaldsstefna um rannsóknir á sviði sjávarorku; stærstu orkulinda landsins.  Í athugasemdum er vikið sérstaklega að því samstarfi sem Valorka átti frumkvæði að; Rannsóknamiðstöð sjávarorku, sem er samstarfsverkefni með Hafró, Verkís og e.t.v. fleirum.  Í öðru lagi er hér kominn sá jarðvegur sem nauðsynlegur er til að Ísland hafi möguleika á að verða leiðandi í tækniþróun á sviði sjávarorkunýtingar.  Með samþykkt þessarar tillögu standa verkefni eins og þróun Valorka-hverflanna jafnfætis við önnur þróunarverkefni, t.d. að því er varðar stuðning samkeppnissjóða, og er verkefnis Valorku getið sérstaklega í athugasemdum.  Í þriðja lagi má gera ráð fyrir því að í kjölfar tillögunnar komist á fót hérlendis aðili sem einbeitir sér að söfun og utanumhaldi gagna og fróðleiks á þessu sviði og gegni þar miðlunarhlutverki.  Verulega hefur á þetta skort, eins og glögglega hefur komið fram í starfi Valorku ehf.  Líklega er gagnasafn Valorku ehf nú það heillegasta og best uppfærða á landinu varðandi þennan málaflokk, og mun fyrirtækið áfram leggja sig fram um gagnasöfnun og -miðlun á þessu sviði.  Í fjórða lagi er nú stefnt að því að Ísland verði aðili að alþjóðasamstarfi á sviði sjávarorku.  Þetta er enn ein forsenda þess að Ísland sé hæft í samkeppni um tækniþróun og hagnýtingu á þessu sviði.  Að öllu þessu samanlögðu má fullyrða að fátt hefur Alþingi tekið sér fyrir hendur í seinni tíð sem hefur jafn mikla þýðingu fyrir komandi kynslóðir Íslendinga. 

Valorka ehf hefur beitt sér nokkuð fyrir því að hafin verði stefnumörkun af þessu tagi.  Verkefnisstjóri hefur átt fundi með þingmönnum, en einnig var dreift á Alþingi samantektinni „Sjávarfallaorka og hagsmunir Íslands“, sem e.t.v. hefur vakið umhugsun.  Margt í orðalagi tillögunnar má rekja til þess sem Valorka hefur lagt til.  Annað hefur ratað inní hana frá öðrum; sumt af því til bóta en annað ekki.  Ljóst er að Valorka mun gera athugasemdir til lagfæringa á orðalagi á stöku stað þegar tilagan fer í umsagnaferli.

Tillagan markar e.t.v. ekki síður tímamót á hinu pólitíska sviði, en að henni stendur rúmur þriðjungur alls þingheims; 22 þingmenn úr öllum stjórnmálaflokkum á Alþingi; jafnt úr stjórn og stjórnarandstöðu.  Þessi mikla samstaða er öflugur vitnisburður þess að þegar kemur að framtíðarsýn og umhyggju fyrir hag komandi kynslóða geta allir þingmenn verið sammála; öll pólitísk landamæri hverfa.  Þingmenn eiga miklar þakkir skildar; ekki síst þeir sem mikið hafa lagt á sig við undirbúning og framlagningu tillögunnar.

(mynd úr vinnustofu)
Valorka ehf hefur nú flutt vinnustofu sína um set, þó innan sama húsnæðisí frumkvöðlasetrinu Eldey að Ásbrú.  Miklar breytingar standa nú yfir í Eldey á vegum Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar (Kadeco) sem sér um reksturinn fyrir hönd ríkisins.  Valorku bauðst að fá aðstöðu sem hentaði beturen hin fyrri, og var það þegið.  Nýja aðstaðan er þokkalega rúmgóð, með stórum dyrum og geymslulofti.  Með henni er unnt að koma allri geymslu- og verkstæðisaðstöðu á einn stað, en áður var leigt sérstakt hús fyrir bát.  Eftir sem áður er skrifstofuaðstaða á heimili Valorku og verkstjóra, að Skógarbraut 1104, en þar fer einnig fram hönnunarvinna o.fl.  Frumkvöðlasetur af því tagi sem ÞK býður uppá í Eldey eru mikilvæg úrræði fyrir frumkvöðlaverkefni.  Þar er bæði unnt að fá aðstöðu fyrir verkefni sem ekki þurfa annað en skrifstofuaðstöðu og einnig þau sem þurfa verkstæðisaðstöðu. 

 Tveir gallar eru þó enn óleystir varðandi Eldey, og e.t.v. önnur setur af því tagi.  Annarsvegar væri mikil þörf á sameiginlegum vélasal, þar sem leigjendur gætu komist í vélar til afmarkaðra verkefna.  Þa myndi skapa mikið hagræði í stað þess sem nú er; að hver þurfi að eiga dýrar vélar sem notast lítið.  Þetta myndi þó kosta umsjónarmann með tækjunum, og þann kostnað hefur ÞK ekki viljað leggja í ennþá.  Hitt atriðið er svo það að leiga aðstöðu í Eldey er tiltölulega há, a.m.k. fyrir þau frumkvöðlaverkefni sem eiga erfitt með fjármögnun.  Leiga Valorku núna er 500 kr/m², sem er lítið undir markaðsverði.  Hlýtur að teljast undarlegt að ríkissjóður, sem er bakhjarl ÞK, skuli þannig íþyngja verkefnum sem kunna að reyna þjóðhagslega hagkvæm.  Þær mótbárur hafa heyrst að leiga þurfi að vera nokkuð há til að „losna við starfsemi sem ekki getur flokkast undir frumkvöðlastarfsemi“.  Spyrja má á móti hvort ekki sé skynsamlegra að vera með gott og stöðugt mat og eftirlit að hálfu rekstraraðila.

forsidaÚt er komin 1. útgáfa þessarar samantektar á vegum Valorku ehf.  tilgangur hennar er að draga saman ýmis gögn til þess annars vegar að sýna stöðu þróunar og rannsókna á sviði sjávarfallaorku; innan- sem utanlands, og hinsvegar að leiða í ljós ríkjandi skort á stefnumörkun og vekja athygli á helstu tækifærum sem liggja á þessu sviði og snerta þjóðarhag.  Mikill hluti skýrslunnar snýst um rannsóknir írskra stjórnvalda á umfangi sjávarfallaorku þar við land; samanburð írskra, breskra og norskra rannsókna og hugleiðingar um hvernig þær niðurstöður mætti yfirfæra á hérlendar aðstæður.  Niðurstaða þess samanburðar leiðir í ljós að sennilega er sjávarfallaorka langstærsta orkulind Íslendinga, eða í heild yfir 330 TWst/ári.  Þetta verður þó ekki staðfest nema með rannsóknum af því tagi sem Valorka ehf beitir sér nú fyrir í samastarfi við Hafrannsóknastofnun og Verkís.  Þessu næst er fjallað um stöðu virkjanatækni í stórum dráttum og lýst nokkrum hverflum sem komnir eru langt í þróun.  Lýst er þeim fjórum gerðum Valorka hverfilsins sem þróaðar hafa verið.  Í lokin er vakin athygli á því tækifæri sem Íslendingum býst nú til að stórauka tækniútflutning sinn og komast í fremstu röð þjóða á þessu eftirsótta sviði virkjanatækni og hreinnar orku.  Má helst líkja þeim tækifærum við þau sem Finnum buðust í kreppunni uppúr 1990 þegar þeir hagnýttu tækifæri sem þá var að opnast á sviðum gsm-tækni.  Sú tækni var þá á jafnmiklu frumstigi og sjávarorkutækni er í dag.
Skýrslunni hefur verið dreift til allra þingmanna og til margra stofnana á sviði orkumála og umhverfisverndar.

v_4Einkaleyfastofa hefur staðfest að gerð V-4 af Valorka hverflinum hafi staðist nýnæmisrannsókn dönsku einkaleyfastfunnar (PVS).  Einungis þurfi að gera lítilsháttar breytingar á framsetningu umsóknarinnar til að einkaleyfi fáist.  Þetta verða að teljast góð tíðindi fyrir þróunarstarf Valorku, þar sem V-4 er sú gerð sem skilað hefur bestum árangri í kerprófunum.  Nú gefst nokkurra mánaða frestur til að þróa ýmsa þætti enn betur áður en ákvöðun verður tekinum töku einkaleyfis og orðalag einstakra einkaleyfiskrafna.

13.01.2011 
advorunKomin eru fram að nýju „drög að orkustefnu fyrir Ísland“, en að þeim hefur unnið stýrihópur  á vegum iðnaðarráðherra.  Drög í þessu efni voru fyrst lögð fram vorið 2010.  Þá gerði Valorka ehf ítarlegar athugasemdir við fjölmarga galla og lagði til verulegar breytingar á orðalagi til að stefnan gæti staðið undir nafni.  Nú eru sömu drög aftur lögð fram án þess að nokkru hafi verði breytt í upphaflegum texta.  Einungis hefur verið bætt við skýringartexta og formála.  Virðist augljóst að aldrei hefur verið ætlun stýrihópsins að hlusta á athugasemdir og því hafi fyrri framlagning einungis verið blekkingarleikur. 
Megingalli orkustefnunnar í heild er sá að hún stendur ekki undir nafni.  Hér er ekki um stefnu að ræða, heldur einungis lýsingu á fortíð og nútíð í orkumálum landsins; hvergi er gerð tilraun til að skyggnast inn í framtíðina, og því síður að líta til tækniþróunar og möguleika nýrra leiða í orkuöflun sem nú hillir undir.  Lítið er gert úr augljósum ókostum núverandi aðferða við orkuöflun; ekkert er gert úr vaxandi andstöðu hefðbundinna virkjanaaðferða vegna vaxandi umhverfisvitundar almennings og svo virðist sem festa eigi í sessi skiptingu orkuvinnslu og -markaðar milli núverandi orkurisa.

Alvarlegasti ágalli stefnudraganna er þó sá, eins og Valorka dregur ítarlega fram í sínum athugasemdum, að ekkert skuli vera fjallað um stærstu orkulindir landsins; hinar ýmsu tegundir sjávarorku, heldur einblínt á hefðbundnar orkulindir, en allar líkur benda til að nýting þeirra sé meiri annmörkum háð en orkurisarnir vilja vera láta.

Valorka ehf lagði að nýju fram umsögn sína og athugasemdir, dags. 31.01.2011, endurskoðaðar út frá þessum síðari drögum.  Af athugasemdum Valorku ehf má nefna þessar:  Vakin er athygli á því að seta orkumálastjóra í hópnum sé óheppileg með tilliti til hlutverks Orkustofnunar, og kunni að valda vanhæfi við afgreiðslu mála í framtíðinni.  Ekki getur talist eðlilegt að hlutlaus umsagnaraðili og leyfaveitandi taki virkan þátt í mótun pólitískrar stefnu.  Hinsvegar vantar í hópinn aðila með þekkingu á óhefðbundnum orkugjöfum.  Stýrihópnum var settur sá megintilgangur að „ná heildarsýn yfir mögulegar orkulindir lansins; aðferðir og tækni til nýtingar þeirra; hugsanlegra umhverfisáhrifa og sjálfbærni nýtingarinnar...“.  Þessum tilgangi er alls ekki náð í drögunum, þar sem hvorki er gerð tilraun til skoðunar á óhefðbundnum orkulindum né aðferðum til nýtingar þeirra, auk þess sem ekki er horft gagnrýnum augum á hefðbundna orkuvinnslu.  Hópurinn skyldi einnig „fjalla um möguleika á að nýta orkulindirnar og sérþekkingu okkar til atvinnuuppbyggingar á næstu árum“.  Þessu hefur hópurinn í engu sinnt, þar sem ekki er t.d. tekið tillit til þeirrar tækniþróunar sem Valorka ehf stendur fyrir á þessu sviði.  Valaorka leggur til að í drögin verði bætt sérstökum kafla um sjávarfallaorku og leggur fram tillögur um orðalag.  Það er sama hvar drepið er niður fæti í drögunum; allsstaðar má finna sömu fordómana gegn óhefðbundnum orkugjöfum og allsstaðar er sama fortíðarhyggjan vaðandi hefðbundna orkugjafa.  Þetta á t.d. við þar sem fjallað er um afhendingaröryggi orku; sjáfbærni; fjölbreytni orkugjafa; verndargildi náttúru; forgangsröðun virkjanakosta; hámörkun þjóðhagslegrar hagkvæmni; uppbygging fjölbreytts atvinnulífs; fræðslu, rannsóknir og alþjóðlegt samstarf og annað sem snertir orkumál.

Verður að vænta þess að fordómar og staðnaður hugsunarháttur af því tagi sem birtist í þessum drögum verði ekki leiðarljós Íslendinga í því mikla uppbyggingarstarfi og þeirri stefnumótunarvinnu sem framundan er.  Valorka ehf býður fram aðstoð sína og sérþekkingu á sviði sjávarfallaorku til mótunar raunhæfrar og víðsýnnar orkustefnu.

Subcategories